Als slim zijn niet genoeg is

 

Als slim zijn niet genoeg is Het is juni. Voor veel jongeren betekent dat één ding: examens. Wanneer ik terugdenk aan mijn eigen studententijd aan de universiteit in Gent, zag een academiejaar er helemaal anders uit dan vandaag. We kregen het hele jaar les, daarna volgde een lange studieperiode en vervolgens legden we al onze examens af in één grote examenreeks. Vandaag zijn examens veel meer verspreid over het jaar. Toch blijft deze periode voor veel jongeren spannend. Er wordt gestudeerd, gepland, herhaald en gehoopt dat alle inspanningen van de voorbije maanden voldoende zullen zijn. Voor ouders van hoogbegaafde jongeren brengt deze periode vaak nog een extra bezorgdheid met zich mee. Want wat als de resultaten niet overeenkomen met wat je weet dat er in je kind zit? Slim zijn en toch vastlopen Veel mensen gaan ervan uit dat hoogbegaafde jongeren automatisch goede punten halen. Dat lijkt logisch. Als je snel denkt, veel verbanden legt en dingen vlug begrijpt, dan zou school toch vanzelf moeten lukken? In werkelijkheid zien we vaak iets anders. Heel wat hoogbegaafde jongeren halen jarenlang goede resultaten zonder echt te moeten studeren. Ze luisteren in de groep, pikken snel op wat belangrijk is en onthouden veel zonder daar bewust moeite voor te doen. Daardoor lijkt alles goed te gaan. Ouders krijgen mooie punten te zien en leerkrachten maken zich weinig zorgen. Maar ondertussen leert zo’n jongere soms iets heel belangrijks niet: leren studeren. Dat wordt pas zichtbaar wanneer de hoeveelheid leerstof groter wordt. Plots volstaat het niet meer om even te luisteren of snel door de cursus te gaan. Er moet gepland worden. Er moet herhaald worden. Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen hoofdzaak en bijzaak. Er moet doorgezet worden, ook wanneer iets saai is of niet meteen lukt. Voor jongeren die dat nooit echt hebben moeten oefenen, kan dat bijzonder lastig zijn. Niet omdat ze de leerstof niet aankunnen, maar omdat ze de weg ernaartoe nooit geleerd hebben. Daar komt nog iets bij. Hoogbegaafde jongeren denken vaak in grote gehelen. Ze willen begrijpen waarom iets zo is. Ze zoeken verbanden, stellen vragen en zien soms meteen uitzonderingen of onlogische stukken in de leerstof. Dat is een sterkte, maar binnen een schoolsysteem botst dat soms. Want op een examen wordt niet altijd gevraagd wat een jongere diep begrijpt. Soms wordt vooral gevraagd of hij de leerstof precies kan reproduceren zoals ze werd aangeboden. Voor een jongere die breed en diep denkt, kan dat vreemd aanvoelen. Hij ziet de samenhang, maar verliest punten op details. Of hij begrijpt de kern, maar antwoordt niet op de manier die verwacht wordt. Daarnaast speelt perfectionisme vaak een grote rol. Sommige hoogbegaafde jongeren willen pas beginnen wanneer ze zeker zijn dat ze het goed zullen doen. Ze willen alles begrijpen voor ze aan een taak starten. Ze willen geen fouten maken. Ze leggen de lat zo hoog dat beginnen moeilijker wordt dan doorgaan. Dat wordt dan soms gezien als luiheid of gebrek aan motivatie. Terwijl er onder dat gedrag vaak spanning zit. Angst om te falen. Angst om door de mand te vallen. Angst om plots te ontdekken dat iets niet vanzelf gaat. En net daar ontstaat onderpresteren. Niet omdat een jongere niet slim genoeg is. Niet omdat hij niet kan leren. Maar omdat intelligentie alleen niet voldoende is om goed te functioneren binnen een systeem dat planning, herhaling, structuur, zelfvertrouwen en aanpassing vraagt. Daardoor worden sommige hoogbegaafde jongeren jarenlang onderschat. Hun punten tonen niet wat ze kunnen. Hun rapport vertelt niet het hele verhaal. En soms verdwijnt het hoogbegaafde stuk helemaal uit beeld, omdat iedereen vooral kijkt naar wat niet lukt.   Wanneer het klassieke traject niet meer werkt Voor sommige gezinnen ontstaat op een bepaald moment het gevoel dat ze vastlopen. Er is al veel geprobeerd. Meer studeren. Vroeger beginnen. Betere planningen maken. Minder schermtijd. Meer controle. Extra begeleiding. Gesprekken op school. En toch blijft het moeilijk. Dat is voor ouders vaak zwaar. Zeker wanneer zij voelen dat hun kind veel meer in zich heeft dan wat er op papier zichtbaar wordt. Dan ontstaat soms de angst dat er geen oplossing meer is. Alsof de keuze alleen nog bestaat uit blijven duwen binnen hetzelfde systeem of helemaal opgeven. Toch bestaan er verschillende wegen naar een diploma. Eén daarvan is de Examencommissie. Niet als wondermiddel. Niet als makkelijke weg. En zeker niet als oplossing die voor iedereen past. Maar voor sommige hoogbegaafde jongeren kan het wel een traject zijn waarin er opnieuw ademruimte komt. De leerstof wordt niet gemakkelijker. De verwachtingen verdwijnen niet. Maar de manier waarop een jongere ermee aan de slag gaat, verandert wel. Examens kunnen meer gespreid worden. Een jongere kan studeren op een tempo dat beter past. Wanneer hij voelt dat hij nog niet klaar is, kan een examen vaak naar een later moment verschoven worden. Voor sommige jongeren maakt dat veel uit. De druk van alles tegelijk moeten doen wordt kleiner. Er komt meer eigenaarschap. De focus verschuift van voortdurend proberen overleven naar stap voor stap leren en tonen wat je kent.   Meer dan alleen studeren Toch merken we dat vrijheid op zichzelf niet altijd voldoende is. Jongeren die kiezen voor een traject via de Examencommissie studeren vaak een groot deel van de tijd zelfstandig. Dat biedt veel mogelijkheden, maar het kan soms ook eenzaam zijn. Want ook dat eenzame stuk mogen we niet onderschatten. Jongeren die buiten het klassieke traject leren, kunnen zich soms afgesneden voelen van leeftijdsgenoten. In de Mannaz Academy ontmoeten ze andere jongeren die vaak gelijkaardige ervaringen hebben. Ze hoeven niet voortdurend uit te leggen waarom school moeilijk was, waarom leren anders loopt of waarom ze niet zomaar passen binnen het gewone systeem. Twee vaste dagen per week komen jongeren samen in kleine groepen. Niet om extra lessen te volgen, maar om samen op onderzoek te gaan. Via SOLE-projecten vertrekken ze vanuit grote vragen die hun nieuwsgierigheid prikkelen. Vragen waarop niemand het antwoord al kent en die uitnodigen om te onderzoeken, te discussiëren, verbanden te leggen en nieuwe inzichten te ontdekken. Want veel hoogbegaafde jongeren leren niet alleen graag. Ze leren vooral graag vanuit verwondering. Wanneer er ruimte is voor nieuwsgierigheid, verdieping, creativiteit en ontmoeting met ontwikkelingsgelijken, zien we vaak dat de natuurlijke leergierigheid van jongeren opnieuw tot leven komt.   Enkele tips voor de komende examens   Of je nu studeert binnen het reguliere onderwijs of via een ander traject, deze tips kunnen helpen: Maak een haalbare planning. Een realistische planning die je kunt volhouden werkt beter dan een perfecte planning die na twee dagen verdwijnt. Wissel studeren en pauzes af. Je brein heeft rustmomenten nodig om informatie te verwerken. Zoek actief naar verbanden. Begrijpen werkt vaak beter dan van buiten leren. Beweeg regelmatig. Een korte wandeling of wat lichaamsbeweging kan wonderen doen voor je concentratie. Wees mild voor jezelf. Een examen meet nooit alles wat je kunt, wie je bent of welke talenten je hebt. Aan alle jongeren die de komende weken examens afleggen: veel succes. En aan alle ouders: soms vertellen punten minder dan we denken. Blijf vooral kijken naar het hele kind achter het rapport.