De kracht van samen lachen

De kracht van samen lachen

Gisteren hadden we met het kernteam van Mannaz een vergadering. Zo eentje waarin heel wat besproken moet worden, ideeën over tafel vliegen, beslissingen genomen worden en iedereen ondertussen probeert het overzicht te bewaren. De spanning bouwde op, tot J de drankenkaart bekeek en tussen lekkere cocktails ook een scheersetje zag staan. Wat daarop volgde, was een hilarisch gesprek over scheersetjes. Het ene absurde idee lokte het andere uit en voor we het wisten, zaten we met z'n allen te lachen.  Even geen moeilijke beslissingen, geen verantwoordelijkheden, geen eindeloze gedachten over alles wat nog moest gebeuren. Gewoon samen lachen.

Een grap die niemand snapt

Wat mij achteraf vooral opviel, was hoe weinig er nodig was om de sfeer helemaal te veranderen. We hadden ons hoofd vol plannen, verantwoordelijkheden en vragen. En dan is er plots dat scheersetje. Een volkomen onbenullig detail dat voldoende blijkt om een groep volwassenen uit hun ernstige denkwereld te halen. Bij veel hoogbegaafden is humor nauw verweven met hun manier van denken. Hun vermogen om snel verbanden te leggen, verschillende betekenissen tegelijk te zien en onverwachte invalshoeken te ontdekken, kan tot bijzonder originele humor leiden. Ze genieten soms van een woordspeling die voor anderen helemaal niet opvalt, van een subtiele tegenstrijdigheid of van een absurde gedachte die steeds verder wordt uitvergroot. En wanneer iemand daarop inpikt, ontstaat er een heerlijk spel waarbij de ene gedachte de andere uitlokt.

Je hoeft niets uit te leggen

Ik denk weleens dat we onderschatten hoeveel energie het hoogbegaafde kinderen kost om zich iedere dag aan te passen. Ze moeten wachten wanneer ze het antwoord al kennen, luisteren naar uitleg die ze al begrepen hebben en proberen aansluiting te vinden bij gesprekken die hen niet altijd interesseren. Voor sommige kinderen wordt dat aanpassen zo vanzelfsprekend dat ze nauwelijks nog beseffen hoe vaak ze hun eigen gedachten, gevoelens en enthousiasme onderdrukken. En dan is er die bijzondere ontmoeting met iemand bij wie het plots vanzelf gaat. Twee kinderen die elkaar amper kennen, raken aan de praat. Het gesprek maakt onverwachte sprongen, van dinosaurussen naar tijdreizen en van tijdreizen naar de vraag of je eigenlijk te laat kunt komen wanneer je over een tijdmachine beschikt. Voor je het weet, zitten ze samen te schateren om iets waarvan de volwassenen in de buurt absoluut niet begrijpen wat er zo grappig aan is. Voor die volwassenen is het misschien gewoon een vrolijk tafereel. Maar voor een kind dat zich vaak anders voelt, kan zo'n moment veel meer betekenen. Het hoeft niet voortdurend op te letten of het te enthousiast is, of het alweer te veel vragen stelt of de ander nog wel kan volgen. Het ontdekt hoe ontspannen contact kan zijn wanneer het zichzelf niet voortdurend hoeft af te remmen. En dan moet ik denken aan al de jongeren die mij de voorbije 16 jaar hebben doen beseffen hoe belangrijk het is om ontwikkelingsgelijken te ontmoeten. We praten bij hoogbegaafdheid zoveel over aangepast onderwijs, intellectuele uitdaging en talentontwikkeling. Natuurlijk zijn die belangrijk. Maar wat met het recht om gewoon plezier te maken? Om eens niet degene te zijn die anders denkt, andere interesses heeft of vreemde vragen stelt? Soms is er geen ingewikkeld pedagogisch programma nodig om een kind iets waardevols te laten ervaren. Soms is een ander kind, dat op precies hetzelfde moment om precies dezelfde onnozele grap begint te lachen, al een prachtig begin. Want er zit iets ontroerends in samen lachen.

De clown van de klas

Maar humor heeft ook een andere kant. Ken je zo'n kind dat altijd de grapjas van de klas is? Zelfs wanneer het wordt uitgelachen omdat het weer eens iets 'raars' heeft gezegd, weet het daar thuis een grappig verhaal van te maken. Mama lacht mee. 'Gelukkig kun jij er zelf nog om lachen', zegt ze opgelucht. Maar die avond ligt datzelfde kind wakker. Het denkt aan de blikken van zijn klasgenoten, aan hoe klein het zich voelde. Het had thuis eigenlijk willen vertellen hoeveel pijn dat deed. In plaats daarvan heeft het iedereen opnieuw aan het lachen gebracht. Natuurlijk verbergt niet ieder grappig kind verdriet. Maar humor kan ook een beschermlaag worden. Wie zichzelf als eerste belachelijk maakt, hoopt misschien te voorkomen dat anderen dat doen. Uit Nederlands onderzoek van Dijkstra en collega's (2011) bij 202 hoogbegaafde volwassenen bleek dat humor die helpt om moeilijkheden te relativeren positief samenhing met welzijn, terwijl humor waarbij iemand zichzelf voortdurend naar beneden haalt juist negatief samenhing met welzijn. Misschien moeten we na het lachen wat vaker nog even blijven luisteren. Want soms schuilt achter de mooiste glimlach een verhaal dat niemand ooit te horen krijgt.

Wat kan je als ouder doen?

Laat je verrassen door de humor van je kind. Ook wanneer je niet onmiddellijk begrijpt wat er zo grappig is. Soms krijg je via een onverwachte opmerking een prachtig inkijkje in die bijzondere denkwereld. Lach samen, zonder dat er iets moet. Niet ieder moment hoeft leerzaam, nuttig of ernstig te zijn. Een onnozel gesprek aan tafel kan soms meer verbondenheid brengen dan een uur praten over wat er allemaal beter moet. Leer je kind het verschil tussen samen lachen en iemand uitlachen. Een scherpe opmerking kan geestig bedoeld zijn en toch kwetsend aankomen. Help je kind rekening houden met anderen, zonder zijn eigen speelsheid te onderdrukken. Laat je kind kennismaken met ontwikkelingsgelijken. Niet alleen om samen te leren, maar ook om plezier te maken met kinderen die bepaalde interesses, denkstappen en vormen van humor herkennen. Kijk af en toe eens achter de grapjes. Zeker wanneer je kind zichzelf voortdurend belachelijk maakt of moeilijke gebeurtenissen altijd weglacht. Misschien wil het je iets vertellen waarvoor het de juiste woorden nog niet gevonden heeft. En vergeet vooral niet om zelf mee te lachen. Om jullie eigen kleine grapjes te koesteren, samen heerlijk onnozel te doen en af en toe de ernst van het leven los te laten.