Misschien is dit wel mijn grootste fout geweest...

 

Misschien is dit wel mijn grootste fout geweest Afgelopen zaterdag hadden we een gesprek met twee mensen die misschien deel zullen uitmaken van het nieuwe Mannaz-team. We vertelden over de plannen voor het komende schooljaar, over het overgangsjaar waarin we ons bevinden en over de verschillende projecten die de voorbije jaren zijn gegroeid. Op een bepaald moment zei één van hen iets wat me sindsdien niet meer heeft losgelaten. "Eigenlijk besef ik nu pas hoeveel verschillende dingen Mannaz doet. Ik had geen idee dat jullie aanbod zo uitgebreid was." Die opmerking bleef de rest van de dag door mijn hoofd spoken. Niet omdat ze kritiek gaf. Integendeel. Ze sprak gewoon uit wat ze op dat moment ontdekte. Maar hoe langer ik erover nadacht, hoe meer ik me afvroeg of dat misschien niet alleen over het aanbod van Mannaz ging. Misschien beseffen mensen ook niet hoeveel één mens allemaal kan dragen. En misschien is dat niet eens hun fout. Wanneer goed voor anderen zorgen een valkuil wordt Wie hoogsensitieve mensen begeleidt, merkt vaak hetzelfde patroon. Ze voelen haarfijn aan hoe iemand anders zich voelt. Ze merken spanningen op nog voor er woorden vallen. Ze proberen conflicten te voorkomen, nemen spontaan verantwoordelijkheid op en hebben een groot vermogen om zich in te leven in wat een ander nodig heeft. Dat zijn prachtige eigenschappen. Ze maken van deze mensen vaak warme ouders, betrokken partners, loyale collega's en betrouwbare vrienden. Toch heeft diezelfde eigenschap ook een schaduwkant. In de psychologie wordt al tientallen jaren onderzoek gedaan naar people pleasing. Daarmee bedoelt men niet gewoon "vriendelijk zijn", maar de neiging om de behoeften van anderen systematisch belangrijker te maken dan die van jezelf. Dat gebeurt zelden uit zwakte. Integendeel. Vaak ligt er een diep verlangen onder om verbonden te blijven, teleurstelling te vermijden of conflicten uit de weg te gaan. Voor veel mensen voelt zorgen voor anderen zelfs veiliger dan duidelijk uitspreken wat ze zelf nodig hebben. Daarnaast kennen psychologen nog een begrip dat minder bekend is: fawning. Naast de drie klassieke stressreacties – vechten, vluchten en bevriezen – beschrijven steeds meer onderzoekers een vierde reactie. Sommige mensen reageren op spanning door juist nóg vriendelijker, behulpzamer en meegaander te worden. Ze gaan harder werken, nemen meer taken op zich, lossen problemen van anderen op en proberen de harmonie koste wat kost te bewaren. Van buitenaf lijkt het alsof ze de situatie perfect aankunnen. Vanbinnen raken ze stilaan uitgeput. Daar komt nog iets bij. Mensen met een groot empathisch vermogen zijn vaak bijzonder goed in attunement, emotionele afstemming. Ze voelen feilloos aan wat iemand anders nodig heeft, nog voor die persoon het zelf onder woorden brengt. Dat is een enorme kracht, zeker in de zorg, het onderwijs of de begeleiding van kinderen. Maar wie voortdurend afgestemd is op de emoties van anderen, loopt ook het risico zichzelf stilaan kwijt te raken. Je wordt zo goed in het lezen van de behoeften van anderen, dat je vergeet je eigen behoeften nog luid genoeg uit te spreken. Onderzoekers spreken in dat verband ook over empathische belasting. Mensen die sterk meevoelen, nemen vaak ongemerkt verantwoordelijkheid op voor gevoelens, problemen of verwachtingen die eigenlijk niet van hen zijn. Ze doen dat niet bewust. Het gebeurt bijna automatisch. En precies daardoor hebben ze vaak niet eens door hoeveel energie hen dat elke dag kost. Op zich is geen van deze eigenschappen verkeerd. Integendeel. Onze samenleving heeft nood aan empathische mensen. Kinderen hebben nood aan empathische ouders. Scholen hebben nood aan empathische leerkrachten. Organisaties hebben nood aan mensen die verantwoordelijkheid durven opnemen. Het probleem ontstaat pas wanneer die zorg altijd in één richting stroomt.   Waarom mensen uiteindelijk geloven wat ze zien Tijdens het lezen van al die onderzoeken viel mij nog iets op. Mensen luisteren niet alleen naar wat je zegt. Ze kijken vooral naar wat je doet. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar de gevolgen ervan zijn veel groter dan we beseffen. Wanneer iemand zegt dat hij moe is, maar iedere dag opnieuw blijft doorgaan, besluiten de meeste mensen onbewust dat het blijkbaar nog lukt. Wanneer iemand zegt dat hij hulp nodig heeft, maar toch telkens opnieuw alle problemen oplost, ontstaat het beeld dat de situatie onder controle is. En wanneer iemand jaar na jaar verantwoordelijkheid blijft opnemen, gaan anderen er bijna automatisch van uit dat hij die verantwoordelijkheid ook wel zal blijven dragen. Dat is geen onwil. Dat is hoe ons brein werkt. We beoordelen de ernst van een situatie veel sterker op zichtbaar gedrag dan op woorden. In de sociale psychologie is al vaker aangetoond dat mensen minder snel hulp aanbieden aan iemand die competent en zelfredzaam overkomt. Niet omdat ze die persoon minder belangrijk vinden, maar omdat ze ervan uitgaan dat hij het wel redt. Misschien herken je dat ook in je eigen gezin. Misschien heb je een kind dat nooit klaagt, waardoor je vergeet te vragen hoe het écht gaat. Misschien heb je een partner die altijd alles regelt, waardoor je er vanzelfsprekend van uitgaat dat hij of zij dat graag doet. Of misschien ben jij zelf die persoon. Degene die overal oplossingen voor vindt, altijd de planning maakt, iedereen opvangt, alles organiseert en ondertussen steeds minder ruimte voelt om eerlijk te zeggen: "Ik trek het niet meer." En toen besefte ik iets wat eerlijk gezegd behoorlijk confronterend was. Ik beschreef niet alleen een psychologisch mechanisme. Ik beschreef mezelf.   De spiegel die ik liever niet had gezien Terwijl ik me de voorbije dagen verdiepte in al die psychologische inzichten, begon ik steeds vaker aan onze eigen situatie te denken. Al minstens vijf jaar vertel ik dat ik Mannaz niet langer alleen kan dragen. Ik heb dat op ouderavonden gezegd, in nieuwsbrieven geschreven, tijdens gesprekken verteld en de voorbije weken ook heel open gedeeld op sociale media. Toch besefte ik plots dat veel mensen waarschijnlijk iets heel anders hebben gezien dan wat ik probeerde te vertellen. Ze zagen iemand die al zeventien jaar bleef doorgaan. Iemand die, ondanks alle moeilijkheden, toch weer een oplossing vond. Iemand die een nieuw project opstartte, een Academy uitbouwde, een team begon samen te stellen en ondertussen ook nog honderden kinderen, jongeren en ouders begeleidde. Eigenlijk deden mensen precies wat we in het hoofdartikel hebben beschreven. Ze geloofden niet zozeer mijn woorden, maar mijn gedrag. En als je iemand jaar na jaar ziet doorgaan, is het misschien niet eens zo vreemd dat je besluit: het zal wel meevallen. Dat besef was confronterend. Niet omdat mensen niet wilden luisteren, maar omdat ik me afvroeg of ik zelf wel duidelijk genoeg ben geweest. Misschien heb ik, zonder het te beseffen, het beeld gecreëerd dat ik het allemaal wel aankon. Niet door te zeggen dat alles goed ging, maar door altijd opnieuw recht te krabbelen wanneer er weer een probleem opdook. De grootste les voor mijzelf Misschien is dat wel de grootste les die ik zelf uit deze nieuwsbrief meeneem. Ik ben er altijd van uitgegaan dat wanneer je eerlijk zegt dat je hulp nodig hebt, mensen dat ook zo horen. Maar blijkbaar luisteren mensen veel minder naar onze woorden dan naar ons gedrag. En zolang ik bleef opstaan, bleef organiseren, bleef zoeken naar oplossingen en bleef geloven in de toekomst van Mannaz, was het misschien heel logisch dat zoveel mensen dachten dat het uiteindelijk wel zou blijven lukken. Daarom wil ik vandaag niets meer tussen de regels zeggen. Als er de komende maanden geen mensen opstaan die mee verantwoordelijkheid willen opnemen, dan houdt Mannaz op te bestaan. Niet omdat de nood verdwenen is, integendeel. Nog nooit hebben zoveel ouders contact met ons opgenomen en nog nooit heb ik zo sterk gevoeld hoeveel kinderen en jongeren nood hebben aan een plek waar ze zichzelf mogen zijn. Maar hoe groot die nood ook is, geen enkele organisatie blijft bestaan wanneer de verantwoordelijkheid jaar na jaar op de schouders van één persoon blijft rusten. De voorbije weken kreeg ik ontzettend veel hartverwarmende reacties. Mensen schreven dat ze in ons geloven, dat ze vertrouwen hebben in de toekomst van Mannaz en dat ze zeker weten dat het wel goed zal komen. Ik heb elk van die berichten met veel dankbaarheid gelezen, want het doet deugd te voelen dat zoveel mensen meeleven. Tegelijk besefte ik dat medeleven alleen niet volstaat. Kinderen worden niet begeleid door goede bedoelingen, een Academy wordt niet georganiseerd door vertrouwen alleen en een organisatie blijft niet bestaan omdat mensen hopen dat het goed komt. Misschien is dat wel de moeilijkste zin die ik ooit heb geschreven, maar ook de eerlijkste. Ik wil niet dat iemand mij over een jaar zegt: "Had ik maar geweten dat het zo ernstig was." Daarom zeg ik het vandaag zonder omwegen. Nu weet je het wel. Dat betekent niet dat iedereen plots een halve week vrijwilliger moet worden. Integendeel. Misschien kun jij één dag per maand helpen. Misschien wil je coach worden of een praktische taak opnemen. Misschien ben je sterk in administratie, communicatie of organisatie. Misschien wil je mee nadenken over fondsenwerving of kun je onze berichten delen zodat ze mensen bereiken die Mannaz vandaag nog niet kennen. En misschien kun je zelf niets opnemen, maar ken je wel iemand die perfect binnen ons verhaal zou passen. Ook dat kan het verschil maken. Na zeventien jaar geloof ik nog even sterk in de visie van Mannaz als op de eerste dag. Misschien zelfs sterker. Juist daarom zou ik het onverteerbaar vinden mocht deze plek verdwijnen, niet omdat niemand het belangrijk vond, maar omdat iedereen dacht dat iemand anders wel zou opstaan. Als je na het lezen van deze nieuwsbrief voelt dat het jammer zou zijn mocht Mannaz verdwijnen, wacht dan niet af. Niet omdat ik medelijden vraag, maar omdat ik geloof dat de toekomst van Mannaz niet afhangt van één persoon die nog wat harder werkt, maar van een groep mensen die elk bereid zijn een klein stukje verantwoordelijkheid op te nemen.